Zien in plaats van kijken, horen in plaats van luisteren

 

Als je je steeds meer gaat realiseren dat alles in wezen één is kun je soms toch nog in verwarring raken. Omdat het een feit is dat als je leeft in de wereld waarin we nu eenmaal allemaal zijn (en die is duaal) er polariteit IS. Dat is de paradox van het leven. Er is hemel en aarde, man en vrouw, verleden en toekomst. Dat is de aardse ervaring.

Er is alleen ook een eenheidservaring. En die hebben we als we aandachtig leven. Aandacht in de zin dat we meer de waarnemer worden van wat er gebeurt. Maar ook de waarnemer van onze eigen gedachtenwereld. Alleen al dat maakt dat het anders gaat voelen, dat de ervaring verandert. Nog een stap verder: als je merkt dat je niet alleen waarneemt, maar ook aanwezig bent bij die waarneming, verandert de ervaring nog dieper.

Dus waar is je aandacht? Is die bij de gedachte of bij de waarnemer van de gedachte? Waar is je aandacht? Is die bij de persoon die je ziet en misschien van een label voorziet, of is die bij het kijken zelf… zodat je gaat zien? Waar is je aandacht: is die bij het geluid dat je hoort (en misschien wel herrie noemt) of is die bij het luisteren… zodat je echt kunt horen?

Kijken en zien. Luisteren en horen. En je zou ook kunnen zeggen praten en spreken. Het is niet hetzelfde, ook al lijkt dat misschien wel zo.

Je kunt het vergelijken door naar je computer te kijken. Je zou kunnen zeggen dat ook jouw computer kan kijken (met de camera), luisteren (met de microfoon) en praten (via de speaker). En daarmee kan het allerlei knappe dingen doen. Het kan informatie verwerken en weer delen. Het kan echter één essentieel ding niet: bewust aanwezig zijn bij wat er gebeurt. En daar zit het verschil.

Wij kunnen een zwerver op straat zien door naar zijn of haar uiterlijk te kijken en daar een label aan geven. Maar we kunnen ook de mens erachter zien. De reden waarom iemand daar terecht is gekomen. Misschien wel de ogen zien waar iets zachts of kwetsbaars in ligt.

We kunnen iemand horen schreeuwen en vloeken en daar boos van worden of van in de war raken. Maar als we van binnenuit luisteren, horen we misschien het verdriet. Of de roep om aandacht. Of om liefde.

Daarin zit echte aandacht. Echt zien. Echt horen.

Daarom kan het in communicatie zo relevant zijn om aandacht te geven aan wat er gebeurt. Niet alleen aan wat er gezegd wordt, maar aan wat daarachter zit. En dat merk je niet door alleen je zintuigen te volgen, maar door aanwezig te zijn bij wat je waarneemt.

Een kind voelt dat feilloos aan. Als een ouder bang is maar vrolijk doet, voelt het kind de spanning. Het merkt dat er iets niet klopt. Terwijl die ouder denkt het kind te beschermen. Juist door echt aanwezig te zijn, ontstaat veiligheid. Dan kan er gebeuren wat nodig is.

Hoe zou het zijn als jij minder als een computer zou waarnemen?

Je zintuigen blijven doen wat ze doen. Daar is niets mis mee.

Maar als je met aandacht gaat kijken, luisteren en spreken, verandert de ervaring. Je merkt dat wat je echt ziet en hoort niet alleen buiten je ontstaat, maar ook gevormd wordt door wat er in jou aanwezig is.

Van binnen naar buiten.

Niet andersom.

Er is niets mis met plannen maar geloof er niet te veel in 

Een bekende uitspraak van John Lennon luidt: “Life is what happens to you while you're busy making other plans.” 

Herkenbaar? 

Is het dan verkeerd om plannen te maken? Krijgen we zonder plannen wel iets gedaan? 

Laten we om te beginnen vaststellen dat plannen lang niet altijd uitkomen. Dat weten we allemaal. Denk maar aan de goede voornemens rond de jaarwisseling. Ook dat zijn plannen, vaak met een serieuze intentie. En toch worden ze meestal al vroeg in het nieuwe jaar weer losgelaten. 

Blijkbaar is plannen iets anders dan realiseren. 

En toch kunnen we er niet zonder. Zeker bij complexe zaken — een weg aanleggen, samen een project doen — ontstaat chaos als er helemaal niet wordt gepland. Een plan geeft houvast. Een vertrekpunt. Iets om samen op terug te kijken en aan af te meten. 

Maar ook daar weten we hoe het gaat. De Noord-Zuidlijn in Amsterdam werd al in 1968 bedacht. Uiteindelijk ging hij pas vijftig jaar later rijden. En hij kostte ongeveer drie keer zoveel als oorspronkelijk gepland in de jaren 90.  

Dus wat zegt dat over plannen? 

Misschien dit: we plannen omdat we houvast zoeken, niet omdat we werkelijk weten hoe het zal lopen. 

Op een dieper niveau zie je hetzelfde terug in hoe we leven. We gedragen ons vaak alsof we veel kunnen sturen, terwijl we eigenlijk weten dat het meeste zich niet laat afdwingen. Plannen geven een gevoel van grip. Maar dat gevoel is niet altijd hetzelfde als werkelijkheid. 

Wie veel bezig is met plannen, leeft vooral in een toekomst die nog moet komen. Terwijl het leven zich ondertussen gewoon afspeelt. Dat kan spanning geven. Hoe meer onzekerheid we proberen dicht te regelen, hoe groter de kans dat we verkrampt raken. 

En opvallend genoeg gebeurt het regelmatig dat juist wanneer we omgaan met wat zich aandient, er onverwachte en soms creatieve oplossingen ontstaan. Dingen die je niet had kunnen plannen, maar die zich wel aandienen zodra je niet alles vastzet. 

Het lijkt op reizen. Je kunt een reis tot in detail voorbereiden. Maar als een vlucht wordt gemist — iets wat tegenwoordig aan de orde van de dag is — stort het plan in. En soms blijkt juist dat oponthoud waardevol: een ontmoeting, een ervaring, of een wending die achteraf gezien beter past dan het oorspronkelijke plan. 

Dat alles is geen reden om niet meer te plannen. 

Plannen helpen. Ze maken samenwerken mogelijk. Ze geven richting. Maar ze zijn geen belofte. 

Juist omdat plannen vaak anders lopen dan gedacht, kan het helpen ze minder zwaar te maken. Minder dichtgetimmerd. Met ruimte voor wat zich onderweg aandient. 

Het leven laat je plannen maken. En het leven laat zien dat plannen zelden precies zo uitkomen. 

Daar is niets mis mee. 

Neem het leven serieus. 
Maar je plannen iets minder.