Van ‘saai proces’ naar ‘leuk werk’: Waarom AI de menselijke maat juist terugbrengt in ICT

Al dertig jaar hanteer ik in de ICT-sector dezelfde drie-eenheid: People, Process, Technology.

Met niet voor niets eerst ‘People’. En dat komt mij keer op keer van pas. In de ICT zit je al snel in de valkuil dat je vooral met de technologie bezig bent. En hoe nodig dat ook is (en leuk), het succes is natuurlijk afhankelijk van de toepassing. En die werkt pas als je de technologie succesvol weet toe te passen in processen. En processen draaien om mensen. Dus waarom daar niet beginnen?

Technologie ontwikkelde zich altijd al snel, maar met AI is de curve exponentieel geworden. Wij mensen ontwikkelen ons lineair. Dat gat groeit. En in dat gat ontstaat onzekerheid. Ik zie leiders die verlammen of juist blind rennen. Ik hoorde Aragorn Meulendijks eerder dit jaar bevlogen vertellen over het gat dat ontstaat tussen de exponentiële groei van tech en de beperkte mogelijkheden die wij mensen hebben om dit bij te houden. Zijn pleidooi snijdt hout. Kijk maar naar de curve die hij daarbij presenteert. Alleen is dat een reden om bang te worden voor AI? Ik denk het niet…

Mijn boodschap aan mijn klanten en collega-CEO’s is: trap niet op de rem, maar snap dat je rol fundamenteel verandert. En realiseer je wat grote technologische veranderingen met je personeel doen. Zoals Jolanda ten Maten onlangs in haar nieuwsbrief schreef: “Het gaat om hoe je mensen meekrijgt. Hoe je grip houdt zonder controlerend te worden. Hoe je richting geeft als je zelf ook niet alle antwoorden hebt.” Want dat is wel het eerlijk verhaal: veel is nog niet duidelijk. En dat is ook helemaal niet erg. En van alle tijden…

Leiderschap gaat volgens mij over veiligheid creëren in periodes van verandering. Over mensen meenemen in een onbekende en daarmee onzekere toekomst. Geef ze de vrijheid om te proberen. Laat zien dat technologische vernieuwing en inzet een gegeven is maar dat dat niet betekent dat we de menselijke maat te verliezen

Visionaire leiders blijven niet ‘bij’, maar durven vooruit te kijken. En stellen één cruciale vraag: wat blijft er over van mijn rol als het repetitieve geautomatiseerd is? Want dat is wat we in razend tempo zien gebeuren. 

Van kennis naar geweten
Elianne Faber (Lintberg) analyseerde onlangs scherp dat AI geen hype meer is maar infrastructuur. Het verandert de besluitvorming. Vroeger zat de waarde van ons leiderschap vaak in kennis. Maar kennis is nu een commodity; AI weet meer feiten dan wij allemaal bij elkaar. Waar ligt onze waarde dan wel? Faber slaat de spijker op de kop: in het maken van keuzes in ethische grijze gebieden en het bieden van richting als er nog geen route bestaat.

Of zoals Faber het stelt: "AI kan je cijfers lezen, maar het kan je mensen niet inspireren om koers te houden in een storm." AI herkent patronen, maar heeft geen geweten. Wij wel. Dat is ons bewustzijn. En dat maakt ons als mensen uniek. En precies daar moeten we sturen.

Niet angst managen, maar nieuwsgierigheid voeden
Hoe neem je je mensen daarin mee? De reflex is vaak: regels, verboden, angst managen. Maar zolang mensen onzeker zijn over hun toekomst, blijft adoptie oppervlakkig. De uitdaging zit niet zozeer in de technologie, maar in de emoties eromheen.

De kunst is om nieuwsgierigheid te voeden en niet de angst te sussen. Alles wat je aandacht geeft groeit, dus angst aandacht geven maakt het groter. Dat betekent niet dat je alles maar vrij moet laten. Integendeel. Hier komen de processen om de hoek kijken. Vaak worden ze gezien als saai, maar nu zijn ze cruciaal. Door heldere kaders te scheppen geef je mensen de ruimte. Processen zijn niet langer de bureaucratische rem, maar de vangrail waarbinnen je vol gas kunt geven!

Processen worden weer leuk
Door die veiligheid en de kracht van AI worden processen ineens dynamisch. Ik merk het zelf. Als ik tegen een complexe taak aanloop, gebruik ik AI niet om het over te nemen, maar om mijn proces te verscherpen. Mijn aanpak? Ik geef een uitgebreide context (dat kost even serieus tijd) en vraag daarna: "Stel mij nog 10 vragen om mijn opdracht goed te begrijpen." Zo ontwikkelde ik onlangs nieuwe functieprofielen waarmee we de toekomst in kunnen als bedrijf. De AI deed het zware werk, maar de strategische en menselijke nuancering (de soft skills, de cultuur) kwam van mij. En het mooie is dat je het model dat zo ontstaat kunt gebruiken om samen te werken. Gezamenlijk voeg je prompts toe om (ook gezamenlijk) vast te stellen wat het gewenste resultaat is. Dat werkt niet alleen motiverend maar vooral ook snel en dynamisch. 

Het resultaat? Werk dat ik vroeger als 'corvee' zag, werd een gave creatieve dialoog.

Conclusie: Technologie maakt menselijkheid zichtbaar
AI maakt haarfijn zichtbaar wat niet te automatiseren is: empathie, ethiek en echte connectie. Wie als leider enkel stuurt op operationele controle, valt door de mand. Wie stuurt op menselijkheid en richting, wint.

Laten we technologie gebruiken om processen te versnellen, zodat wij tijd overhouden voor dat wat ons uniek maakt. En wat, althans dat is mijn overtuiging, ook nooit overgenomen zal worden door technologie. En dat is ons bewustzijn. 

#AI #Leiderschap #PeopleProcessTechnology #HumanInTheLoop #Bewustzijn

Onze behoefte aan een relatie is misschien vooral een behoefte aan inzicht in onszelf

 

Het hebben van een relatie lijkt wel een soort van standaard. Hoewel in de westerse wereld het aantal alleenstaanden groeit, is de norm nog steeds dat je een fijne relatie hebt. En als je niet oppast, word je toch met wat medelijden aangekeken als je ‘alleen’ bent. Natuurlijk maakt het uit of dat een bewuste keuze is. Jij kent waarschijnlijk ook genoeg mensen die graag een relatie zouden willen, en bij wie het maar niet lukt. Misschien heb je dat zelf ook wel eens ervaren. Programma’s die daarop inspelen zijn niet voor niets zo populair. Lang leve de liefde.

Dus inderdaad: het hebben van een relatie wordt vaak één op één gekoppeld aan liefde. Maar misschien zoeken we in een relatie niet alleen liefde, maar ook iets anders: onszelf.

Aan de oppervlakte lijkt het eenvoudig. Twee mensen zien iets in elkaar. Er ontstaat een vonk die je, zeker in het begin, volledig kan meenemen. Je hele lijf reageert. De ander heeft een aantrekkingskracht die je nauwelijks kunt uitleggen. Je wilt bij diegene zijn. En de gedachte dat dat (even) niet kan, kan zelfs onrust oproepen. Het is een intens en vaak prachtig gevoel.

En toch… wat we daar ervaren noemen we al snel liefde, terwijl het vaak iets anders is. Want echte Liefde omvat niet alleen die lichte, euforische kant, maar ook de rauwere lagen van het leven. Juist daar gebeurt iets interessants. Want wat als de ander niet alleen degene is van wie je houdt, maar ook degene die je iets laat zien?

In een relatie komen twee werelden samen. Twee geschiedenissen, twee perspectieven, twee sets van overtuigingen en verlangens. En precies in die ontmoeting gebeurt iets bijzonders: de ander wordt als het ware een spiegel. Wat je in hem of haar ziet dat je raakt, irriteert, bewondert of aantrekt, is zelden toevallig. Het zegt iets over jou. Herkenning betekent dat het er al in jou aanwezig was. Wat je stoort, arrogantie, afstandelijkheid, egoïsme, kan wijzen op iets in jezelf dat je nog niet wilt zien of erkennen. 

Maar de spiegel werkt ook de andere kant op. Wat je diep bewondert, vrijheid, warmte, kracht, is vaak een kwaliteit die in jou aanwezig is, maar die je nog niet volledig leeft.

De bewondering is dan geen toeval, maar een herinnering: dit ben jij ook. 

Zo wordt een relatie een levende spiegel. Niet alleen een plek van samenzijn, maar ook een plek van inzicht. De ander is niet alleen iemand die iets voor jou betekent, maar ook iemand die jou iets laat zien.

Dat betekent overigens niet dat de ander er niet toe doet. Dat hij of zij ‘slechts’ een spiegel zou zijn. Natuurlijk niet. De ander is een mens met een eigen verhaal, eigen pijn en eigen verlangens. Maar wat die ander in jou raakt, de emoties die ontstaan, de manier waarop je wordt geraakt of geopend, die ervaring is van jou. En precies dáár ligt de uitnodiging.

Liefdesrelaties raken vaak de diepste lagen: de angst om niet geliefd te zijn, de angst om verlaten te worden, de behoefte aan erkenning. Wanneer het schuurt of pijnlijk wordt, ligt daar niet alleen een probleem, maar ook een ingang.

De vraag verschuift dan. Niet: wat doet de ander mij aan?

Maar: wat laat dit mij zien over mezelf?

Niet als zelfkritiek, maar als zelfkennis.

Niet als schuld, maar als bewustwording.

Misschien is dat wel de diepere reden dat relaties zo’n grote rol spelen in ons leven. Niet alleen om liefde te ervaren, maar om onszelf te leren kennen.

Omdat ze zo direct zijn.

Zo voelbaar.

En zo eerlijk.

Zien in plaats van kijken, horen in plaats van luisteren

 

Als je je steeds meer gaat realiseren dat alles in wezen één is kun je soms toch nog in verwarring raken. Omdat het een feit is dat als je leeft in de wereld waarin we nu eenmaal allemaal zijn (en die is duaal) er polariteit IS. Dat is de paradox van het leven. Er is hemel en aarde, man en vrouw, verleden en toekomst. Dat is de aardse ervaring.

Er is alleen ook een eenheidservaring. En die hebben we als we aandachtig leven. Aandacht in de zin dat we meer de waarnemer worden van wat er gebeurt. Maar ook de waarnemer van onze eigen gedachtenwereld. Alleen al dat maakt dat het anders gaat voelen, dat de ervaring verandert. Nog een stap verder: als je merkt dat je niet alleen waarneemt, maar ook aanwezig bent bij die waarneming, verandert de ervaring nog dieper.

Dus waar is je aandacht? Is die bij de gedachte of bij de waarnemer van de gedachte? Waar is je aandacht? Is die bij de persoon die je ziet en misschien van een label voorziet, of is die bij het kijken zelf… zodat je gaat zien? Waar is je aandacht: is die bij het geluid dat je hoort (en misschien wel herrie noemt) of is die bij het luisteren… zodat je echt kunt horen?

Kijken en zien. Luisteren en horen. En je zou ook kunnen zeggen praten en spreken. Het is niet hetzelfde, ook al lijkt dat misschien wel zo.

Je kunt het vergelijken door naar je computer te kijken. Je zou kunnen zeggen dat ook jouw computer kan kijken (met de camera), luisteren (met de microfoon) en praten (via de speaker). En daarmee kan het allerlei knappe dingen doen. Het kan informatie verwerken en weer delen. Het kan echter één essentieel ding niet: bewust aanwezig zijn bij wat er gebeurt. En daar zit het verschil.

Wij kunnen een zwerver op straat zien door naar zijn of haar uiterlijk te kijken en daar een label aan geven. Maar we kunnen ook de mens erachter zien. De reden waarom iemand daar terecht is gekomen. Misschien wel de ogen zien waar iets zachts of kwetsbaars in ligt.

We kunnen iemand horen schreeuwen en vloeken en daar boos van worden of van in de war raken. Maar als we van binnenuit luisteren, horen we misschien het verdriet. Of de roep om aandacht. Of om liefde.

Daarin zit echte aandacht. Echt zien. Echt horen.

Daarom kan het in communicatie zo relevant zijn om aandacht te geven aan wat er gebeurt. Niet alleen aan wat er gezegd wordt, maar aan wat daarachter zit. En dat merk je niet door alleen je zintuigen te volgen, maar door aanwezig te zijn bij wat je waarneemt.

Een kind voelt dat feilloos aan. Als een ouder bang is maar vrolijk doet, voelt het kind de spanning. Het merkt dat er iets niet klopt. Terwijl die ouder denkt het kind te beschermen. Juist door echt aanwezig te zijn, ontstaat veiligheid. Dan kan er gebeuren wat nodig is.

Hoe zou het zijn als jij minder als een computer zou waarnemen?

Je zintuigen blijven doen wat ze doen. Daar is niets mis mee.

Maar als je met aandacht gaat kijken, luisteren en spreken, verandert de ervaring. Je merkt dat wat je echt ziet en hoort niet alleen buiten je ontstaat, maar ook gevormd wordt door wat er in jou aanwezig is.

Van binnen naar buiten.

Niet andersom.

Er is niets mis met plannen maar geloof er niet te veel in 

Een bekende uitspraak van John Lennon luidt: “Life is what happens to you while you're busy making other plans.” 

Herkenbaar? 

Is het dan verkeerd om plannen te maken? Krijgen we zonder plannen wel iets gedaan? 

Laten we om te beginnen vaststellen dat plannen lang niet altijd uitkomen. Dat weten we allemaal. Denk maar aan de goede voornemens rond de jaarwisseling. Ook dat zijn plannen, vaak met een serieuze intentie. En toch worden ze meestal al vroeg in het nieuwe jaar weer losgelaten. 

Blijkbaar is plannen iets anders dan realiseren. 

En toch kunnen we er niet zonder. Zeker bij complexe zaken — een weg aanleggen, samen een project doen — ontstaat chaos als er helemaal niet wordt gepland. Een plan geeft houvast. Een vertrekpunt. Iets om samen op terug te kijken en aan af te meten. 

Maar ook daar weten we hoe het gaat. De Noord-Zuidlijn in Amsterdam werd al in 1968 bedacht. Uiteindelijk ging hij pas vijftig jaar later rijden. En hij kostte ongeveer drie keer zoveel als oorspronkelijk gepland in de jaren 90.  

Dus wat zegt dat over plannen? 

Misschien dit: we plannen omdat we houvast zoeken, niet omdat we werkelijk weten hoe het zal lopen. 

Op een dieper niveau zie je hetzelfde terug in hoe we leven. We gedragen ons vaak alsof we veel kunnen sturen, terwijl we eigenlijk weten dat het meeste zich niet laat afdwingen. Plannen geven een gevoel van grip. Maar dat gevoel is niet altijd hetzelfde als werkelijkheid. 

Wie veel bezig is met plannen, leeft vooral in een toekomst die nog moet komen. Terwijl het leven zich ondertussen gewoon afspeelt. Dat kan spanning geven. Hoe meer onzekerheid we proberen dicht te regelen, hoe groter de kans dat we verkrampt raken. 

En opvallend genoeg gebeurt het regelmatig dat juist wanneer we omgaan met wat zich aandient, er onverwachte en soms creatieve oplossingen ontstaan. Dingen die je niet had kunnen plannen, maar die zich wel aandienen zodra je niet alles vastzet. 

Het lijkt op reizen. Je kunt een reis tot in detail voorbereiden. Maar als een vlucht wordt gemist — iets wat tegenwoordig aan de orde van de dag is — stort het plan in. En soms blijkt juist dat oponthoud waardevol: een ontmoeting, een ervaring, of een wending die achteraf gezien beter past dan het oorspronkelijke plan. 

Dat alles is geen reden om niet meer te plannen. 

Plannen helpen. Ze maken samenwerken mogelijk. Ze geven richting. Maar ze zijn geen belofte. 

Juist omdat plannen vaak anders lopen dan gedacht, kan het helpen ze minder zwaar te maken. Minder dichtgetimmerd. Met ruimte voor wat zich onderweg aandient. 

Het leven laat je plannen maken. En het leven laat zien dat plannen zelden precies zo uitkomen. 

Daar is niets mis mee. 

Neem het leven serieus. 
Maar je plannen iets minder.